1Bruch, Brüche, Brake
1Bruch, Brüche, Brake
mnd. bro(i)k(e), brake, brughe, mnl. bro(e)ke, brueke, breuke, fries. breke, bresz(i)e, auch adj. gebraucht
I
I 1
Knochenbruch
I 2
Bruch (eines Deiches)
-
temme, bröche, houbte, vorfluchte, ynlogen und sluesen1387 CDPruss. IV 54 Faksimile
-
wolde sik sines brokes vorweghen1446 JbOldenb. 17 (1909) 16 Faksimile
-
den breuck van eenigen dijckoJ. AlblasserWaert
- HammerbrökerR. 55 (nr. 11) Faksimile
- JbOldenb. 17 (1909) 22 Faksimile
- SchleswHWB. I 534 Faksimile
I 5
Niederreißen, Abbrechen
- 1250? (Hs. 1532) Langewold 1250(R.) 366 Faksimile
-
to sekane to sine how mit brand ende mit breeckoJ. Richth. 426 Faksimile
- WestfriesSchulzenr. 28
I 6
zusammengestürzter Grubenbau
-
ab her yn welle lyen dy czeche adir den bruchoJ. FreibergBR. 273 Faksimile
- FreibergBR. 278 Faksimile
- Veith,Bergwb. 118 Faksimile
I 7
-
die ... schmelzung des gold unnd silbers, es bestehe nun in baaren, bruch oder pagamenten1743 ÖstVerordn. I 8
I 8
-
daß füro kein pruch oder halden klain gemacht vnd nur allain ganntz aertz geschaiden soll werden1556 SchwazErf. Art. 11 § 7 Faksimile
I 9
Neubruch
-
die neue prüch und gereit, alda zuvor weder furch noch strang gesehen1599 NÖLREntw. V 162 § 5
- Schmidt,ElsWB. 55
II
II 1
-
bruch des gehorsams1486 Lünig,CJMilit. 2 Faksimile
-
bruch des schwurs1746 Scheyb,Theres. VI 442
II 2
Rechtsverletzung, Vergehen
-
richten na sineme broke1269 LübUB. I 300 Faksimile
-
umme ein tichte eder um enen broke1271 GoslarUB. II 218
-
scal beteren na dheme broke den he brect1296 Nowgorod 32 Faksimile
- 1300 DortmStat. 114 Faksimile
-
mit anderen clegelighen brughen1317 Lacomblet,UB. III 123 Faksimile
- 1334 LünebUB. I 212 Faksimile
-
umme gheystliken broke laden1345 DriburgPriv. 362
-
we enne broke deyt up den anderen1. Hälfte 14. Jh. GoslarStat. 34 Faksimile
- 1350 SchleswHUSamml. II 453
-
den ersten broke mach he boten mit 4 ß1353 OsterwieckStB. 2 Faksimile
- 1354 Stieda-Mettig 317 (nr. 35, 41) Faksimile
-
an lichten broken eder swaren broke1355 MecklUB. XIII 613 nr. 8073 Faksimile
- 1417 Eckert,MainzSchiffer. 109
- 1430 Wutke,SchlesBergb. I 76 Faksimile
-
freveln, brüchen und übertreden1434 Buchen 280 Faksimile
- 1434 KrakauZftO. 38 Faksimile
-
schult und brüche1444 ArchHessG. 15 (1880/84) 179 Faksimile
-
machet er ain pruch in das burgrecht von seinem aignen nutz wegen15. Jh. AugsbChr. II 74 Faksimile
- 15. Jh. SchlettstStR. 763 Faksimile
- 1500 Fruin,KlSteden II 42 Faksimile
- 1515 LeipzUnivUB. 418 Faksimile
-
bruch, frevel, überbäwe, ungehorsamkeitoJ. GrW. IV 726 Faksimile
- Leipzig/Wasserschleben,Samml. 418 Faksimile
II 2 –
besonders (Land)Friedensbruch
-
swer den landfriden ... brichet, der sol in vierzen nahte den bruch bezzern und widertun1287 WürzbLandfrieden/MGConst. III 376 Faksimile
-
dat eyn scryge umme brueke dissen vorgenanten vredes gesce1319 DortmUB. I 262 Faksimile
- 1360 Ennen,QKöln IV 463 Faksimile
-
daz dhein ubbergriffe oder bruche [am Burgfrieden] gescheen1385 Ladenburg 690 Faksimile
- JurPrut. 19
II 3
II 3 a
Mangel in der Erfüllung einer rechtlichen Verpflichtung, besonders Nichtleistung, Versäumnis einer Zahlung
-
spreke wey den anderen an myt eyme openen besegelden breyve dar eme brake ane sii1300 DortmStat. 123 Faksimile
-
worde an dussen reden jenegher hande brake1316 HamelnUB. I 124 Faksimile
-
daz ichein bruch an disseme kouffe moge werde1329 MühlhsnUB. 396 Faksimile
- 1333 WetzlarUB. I 502 Faksimile
- 1350 MWirzib. IX 162 Faksimile
-
brake an disser betalincge1366 DortmUB. I 594 Faksimile
-
borst ofte brake1384 Mensing
-
pruch und einvell1394 GeöArch. I 2 S. 276
-
dat se des brokes an deme vorscr. huse bekomen mochten1412 HildeshUB. III 225 Faksimile
- 1431 SchlesDorfU. 49 Faksimile
- 1433 SPPolsk. XI 182
- 1518 Magdeburg/Wasserschleben,RQ. 2 Faksimile
II 3 b
Abbruch, Beeinträchtigung, Schaden
-
wirt demi man bruchum 1230 MühlhsnRb. 110 Faksimile
-
bruch oder irsalung1336 Indersdorf I 68 (nr. 144) Faksimile
-
den broch ader dy bröche weder than1357 Wutke,SchlesBergb. I 50 Faksimile
-
dhein chranch noch pruch1359 RegensbStat. 148 Faksimile
- 1372 ClarenbergUB. 152 Faksimile
-
holden sunder allerley brock hinder und argelist1374 BergeUB. 173 Faksimile
-
pruch irrung oder einuael1376 MBoica XIX 48 Faksimile
-
ist uns bruch wordin an der ammechte eyn1409 JenaUB. II 11 Faksimile
- 1413 Zehnter,Messelh. 317
-
hindernisse unde brakeoJ. CTradWestf. I 136 Faksimile
II 3 b –
rotwelsch: mit dem bruch wandeln betteln unter dem Vorwand, ausgeraubt zu sein
- oJ. Götze,FrühnhdGl.² 41
II 3 c
Ausfall
-
dat em gynech brake worde in den 70 m.1352 LübUB. III 145 Faksimile
-
an der gulde broch1394 DOrdHessenUB. III 214
-
pro omni defectu, id est barst und brake1410 Mensing
-
weret, dat em einych brok were an den 8 m.oJ. GarzStB. 63 Faksimile
II 4
Mißlingen (von Prozeßhandlungen)
-
hevet he jeneghen broke an siner claghe1300 HildeshUB. I 281 Faksimile
-
ab deme kleger bruch wirt an siner vorderungeum 1300 FreibergStR. II § 3 Textarchiv: FreibergStR. II
-
wo her andirs di vinger leget, so wirt im bruchvor 1320 ÄltpolnRdm. 10
-
welches dez champfs abgieng ... dem ist pruch an dem champf geschehen und an allen seinen rechtenBairLR. 1346 Art. 58 Textarchiv: BairLR.(Schlosser/Schwab) [4. Titel]
- nach 1358 Rb.n.Dist. I 43 Dist. 6
-
af om der tuge brok worde1396 HalleSchB. I 445 Faksimile
-
wirt em broch an syme eyde14. Jh. GlWeichb. 403 Faksimile
-
haet hij dera ladena breck1480/81 JurFris. I 84 Faksimile
-
im wirt ein pruch yn dem rechtenoJ. RegensbStat. 55 Faksimile
- vor 1320 ÄltpolnRdm. 21
- GlWeichb. 399 Faksimile
- MünchenStR.(Auer) 6 Faksimile
II 4 –
-
wirt im dan gerichtes bruch1372 (Hs.) KlKaiserr. I 34 Textarchiv: KlKaiserr.(Hs. Corvey) I 34
-
nachdem male dez orteils broch ist wurden adir orteil gestraft ist14. Jh. GlWeichb. 247 Faksimile
-
ist dem burger brůch umb alles1425 LandshutStR. 188 Faksimile
- 1439 Indersdorf I 266 (nr. 658) Faksimile
-
of ime bruch werde an sime orteileoJ. GörlitzLehnR. 143 Faksimile
II 5
Streitigkeit, Zwist
-
sune umme den bruch1282 MühlhsnUB. 121 Faksimile
- 1287 ErfurtUB. I 239
-
geschit dichein bruch, darzu sal niman kumen dan den ufzuhaldene und zu suniclichen dingen und niht den bruch zu merene, swen die zweiunge anget1301 FriedbergUB. I 65 Faksimile
- 1303 FrankfUB.(Lau) I 414
-
alle bruche, di wie darumme ... zcu sachene hatten1317 FreibergUB. II 5 Faksimile
- 1325 MGConst. VI 1 S. 43 Faksimile
-
was wir bruchs vnde gebrechens ... haben gehat1329 LiegnitzUB. 63 Faksimile
-
sache, crige, zweyunge, stucke, brůche odir ansprake1330 DOrdHessenUB. II 395 Faksimile
-
bruche, auflouf und geschichte1332 HMerseburgUB. 727
-
broke und schelinge1365 MecklUB. XV 470 nr. 9329 Faksimile
-
bruche und myshellunge1366 MCastellana 172
-
bruche schelinge und fede1408 HMeißenUB. II 340 Faksimile
- 1414 NÖsterr./ÖW. XI 253 Faksimile
- 1432 BrüxStB. 98 Faksimile
- 1495 OstfriesUB. II 438 Faksimile
- FriedbergUB. I 116 Faksimile
III
III 1
(Geld)Strafe; Zahlung an die öffentliche Gewalt (Ggs. oft Buße als Entschädigung an den Kläger. doch vergleiche ¹Bruch (III 2) und Buße
-
die meste broke den eyn borghere binnen der stat mach breken, is 4 ß1345 DriburgPriv. 361
-
by des werkes bröke1350 PommMbl. 28 (1914) 122
-
syn broke is dey hand1355 DortmStat. 80 Faksimile
-
der stad broke1395 BerlinStB. 32 Faksimile
-
de oberste broke in dem lande is 30 ß eder eyn liff1415 Wigand,Paderb. III 70 Faksimile
-
sullen de redgen ende rechters toesamen hebben half soe voele toe broke, als de bote belopen mach1448 Richth. 316 Faksimile
-
bi broke des lantvredes1460 SchleswHUSamml. IV 30
-
to boete geven 16 Arensgulden unde 16 to broke vor den hoen1476 JbEmden 7, 1 (1886) 37
-
by des landes broke1486 HammerbrökerR. 59 Faksimile
-
broke des konynges edder des bunden1486 Mensing
-
die meeste broecke draecht de minste wech1547 CartSTrond II 579 Faksimile
-
mit broeken hogest, middelst unde sydest1551 SchleswHUSamml. III 1 S. 155
-
der hohen obrigkeit bruch1583 HadelnLR.(Pufendorf) IV 1
-
gedubbelde broͤcke1595 Hackmann 22
- 1877 v.Künßberg,Rsprgeogr. 14 [in Schleswig-Holstein durch Regierungsverfügung verboten]
- Gierke,Fschr. 1911 S. 57
-
die cleyne bruchen hoiren eynen amptman ... tooJ. LimbWijsd. 120 Faksimile
-
die hoichzte broiche iß dat lyffoJ. NrhArch. 1 (1832) 83 Faksimile
- His,MA. I 342
- His,MA. I 584
III 1 –
-
vordenede unde vorwarchte broke1322 GoslarUB. III 431 Faksimile
-
wente se de broke betalet hebbet1330 GöttingenStat. 2 Faksimile
-
wedde unde bruke1331 Richter,Paderb. I Anh. 38 Faksimile
-
mut he deme richtere umme andwerden. dat andwerde oder de broke dat sint 4 ß1353 OsterwieckStB. 8 Faksimile
-
bruche unde buße1370 DOrdHessenUB. III 98
-
solde synen brocke darumme stan1370 Wigand,Paderb. III 8 Faksimile
-
weme en grot broke tovunden wert1375 HambZftRolle 63 Faksimile
-
brüch und rugen1382 Grebel,SGoar 485
-
wetten frevel oder bruͤche1400 RTA. III 252 Faksimile
-
hoghere broke brekene1400 Seibertz,UB. III 4 Faksimile
-
hierzu vielleicht auch: dat eyn iowelk radman ... helpen wille vormanen de broke unde bod1406 HannovStR. 278 Faksimile
-
25 mark tzu bruch geben1406 HanseRez. V 227 Faksimile
-
in broecken ende in koeren1413 CoutMaestricht 135 Faksimile
-
ban end broike1417 CleveStR./ZRG. 9 (1870) 449 Faksimile
-
de solen desulvigen broke vorvallen syn1421 Danzig(Hirsch) 288 Faksimile
- 1423 Seibertz,UB. III 45 Faksimile
-
tigen juwen heren neynes brokes irvallen1425 MagdebSchSpr.(Friese) 121 Faksimile
-
dem hilgen rijche in pene und broche gevallen1439 NürnbChr. IV 36
-
alsulcke bannen, breuken, boeten en keuren1440 UtrechtPlB. II 5
- 1444 GrW. I 582 Faksimile
- 1448 Westfalen/HeilbronnUB. I 359
- 1450 Stieda-Mettig 468 (nr. 90, 29) Faksimile
-
braeke ... het sie van broken, fellinge of van fechtlike saekenBolswardStB. 1455 Kap. 10 Faksimile
- 1456 SneekStB. Art. 10 Faksimile
- 1456 SneekStB. S. 65 Faksimile
- 1470 VeröfflBrandenb. XI 301
-
breeck jeffta pena1480/81 JurFris. I 164 Faksimile
-
sonder breck ende bettringa1480/81 JurFris. II 164 Faksimile
-
dat een tyeff neen gued haet to breeck to jaen ... so jowt hy den hals to breeck1480/81 JurFris. II 188 Faksimile
-
zu brocke treiben1492 CDBrandenb. I 1 S. 322
- 15. Jh. StaverenStR. 198 Faksimile
- 1514 GrW. IV 723 Faksimile
-
by eres sulves broke unde eventure1541 PommMbl. 26 (1912) 57
-
upborunge an broeken und verfallen1551 Behnes,BeitrMünster 257 Faksimile
- 1554 LünebZftU. 205 Faksimile
-
bröck oder straf1577/83 LünebRef. 769 Faksimile
-
mit brocke gestraft werden1588 Stieda-Mettig 404 (nr. 72, 3) Faksimile
- 1591 HansSchiffO. Art. 31
-
geldet des koͤniges recht unde broͤke1593 JütLow.³ I 47 § 4 Faksimile
- 1593 JütLow.³ III 57 § 6 Faksimile
-
dem gerichte den bruch erlegen1603/05 HambGO. IV Art. 28 Faksimile (Abschnittsbeginn)
-
misdade und broke1639 Schlüter,WestfProvR. II 87 Faksimile
- 1690 Klingner I 239 Faksimile
-
verbeuren een breuke ofte boeteoJ. AlblasserWaert
-
in vorangezogen brüche erkantoJ. HadelnLR.(Pufendorf) 48 Faksimile
-
in die alte gewöhnliche brüche nehmenoJ. Hesse,AgrVerh. 186
-
to broke vindenoJ. HolstVierstUrt. 43
-
den broke lestenoJ. HolstVierstUrt. 100
-
van den broeke de unsen heren vorschenen sintoJ. OstfriesUB. I 222 Faksimile
-
sonder brekma en brokeoJ. Richth. 364 Faksimile
-
werden geseth etliche brockeoJ. TwentheLR. 54
- GrW. V 634 Faksimile
- HolstVierstUrt. 439
III 1 –
Gefahr der Geldstrafe
-
wer emant dei hir en boven op synen brocke spelde1473 BeitrEssen 20 (1900) 169
- v. Kienle, Zum Begriffsbezirk "Strafe"/Wörter u.
III 2
Zahlung an den Kläger
-
schal men to deme ersten male deme clagere sinen broke af lesten unde darna deme rade unde denne deme voghede1270 HambStR. 60 Faksimile
-
de [Angreifer] sal em [dem Angegriffenen] geven enen Arnnsgulden unde enen Rynnsgulden to broke1465 OstfriesUB. I 719 Faksimile
-
de kleger bekumpt den gewonliken bröke besonderlikvor 1531 RügenLR. Kap. 4 § 8 Textarchiv: RügenLR. Kap. 4
III 3
Vertragsstrafe?
III 4
Abgabe
-
den sosten deel des tolnen, tintzes brokes vnde alles gheldes1376 Mensing
-
hure tyns ofte broke1382 Mensing
-
sinen bröke und sine plicht1401 LünebStR. 67 Faksimile
-
alle gelt ... van der krochure van deme broke unde van allen anderen mutticheyden1443 SchleswHUSamml. IV 122
- 1545 HambKämmRechn. VI 209
-
dienste, schat und schulde, broke und upkunst1563 Mensing
-
vryhaldenn van waicken, bracken schattong ende andere vngelden off vnraett1573 NijmegenStR. 308 Faksimile
- 1617 Sachsse,MecklUrk. 321 Faksimile
-
bey einnehmung des landtschatzes, brüchen und andern geldhebungen1624 DithmUB. 403 Faksimile
-
zehendten, brüche, haus-, meyer-, korn-, und geldtzinse1684 NeuenwaldeUB. 294