Fuder
Fuder
Maß verschiedener Größe; Fuhre, Wagenladung
vgl.
Futter
I
allgemein
-
vuder carrataoJ. AhdGl. III 373 Faksimile
-
vereth en man dhor de stat mit vollem vodhere, vnde leget he sine disle neder, he gift halven toln1227 BrschwStR. § 47
-
ez ist war daz ich sage: der man zerte alle tage wol zway hundert fuder. essen und luder hett man da volle kraft1300 HeinrNeustadtApoll. 13458
- Berghaus I 485 Faksimile
- MnlWB. IX 700
- RhWB. II 869
- SchwäbWB. II 1813 Faksimile
- SchweizId. I 863 Faksimile
- SiebbWB. II 509
- WilamoviceWB. 137
II
Flüssigkeitsmaß
II 1
Wein
-
von der torkel pei sand A. geit man: 9 fuder wein der chleinen mazze; der selben fuder eins machet 7 vren Botzner mazze1288 UrbMeinh. 121
-
de sal wedden vorsate, dat sint 10 marc solvers unde en vodher wines1296 Nowgorod 39 Faksimile
-
ein halp foder wines1300 SalemUB. II 568 Faksimile
-
das torf ze F. gut ze stúre bi dem meisten 9 fuder wins, 13 ℔, zem minsten 7 fuder wins und 11 ℔1306 HabsbUrb. I 11 Faksimile
-
ein halp fuder huntsches wines1311 OtterbergUB. 305 Faksimile
-
sal man nemen von dem vodir wines 33 grozer turnos1317 FrankfUB.(Lau) II 71
-
ain fuetter weins1317 OÖUB. V 177 Faksimile
-
sollen die aufleger von dem fueder von dem wasser nemen 32 Oettinger pfening in den kheller, von dem dreyling ... 10 d., von dem wälschen vass ... 2 d.1321 Neuötting 30 Faksimile
-
sie geben uns alle jare zwey vuder wines ... eynes vrenkisch, und daz ander gemeyne1329 ArchHessG. 2 (1838/41) 129
-
ie 32 emmer weins fur ein fuder1341 KlosterneubStiftUB. I 282 Faksimile
-
das anegissen sal man geben als vorgesatzt ist, von dem fudere landtweins ein loth1351 ErfurtZuchtbf. 104 Faksimile
-
welich gast wein fürt, der sol von iedem fuder zwo mark silber in die münsz geben1361 Schwind-Dopsch 196 Faksimile
-
4 voderen wyns, ende seven colsche amen vor dat voder gherekent1389 LübUB. IV 554 Faksimile
- 1395 BerlinStB. 10 Faksimile
-
zwai fuoder weins Pozner mazes14. Jh. SonnenburgUrb. 77
-
zullen die scutte van der heyden een voeder wijns tappen1400 BredaRbr. 109 Faksimile
-
daz ein fuder 32 emer haben sol1410 Tomaschek,Wien I nr. 113
-
eyn wynzcoll, so das ein iglicher, der do fremde wyene hat gekoufft, von enem halben fuder eyn groschen hat müssen geben1425 BrüxStB. 90 Faksimile
-
foyder1425 KölnStRechn. I 98 Faksimile
- 1449 FreibDiözArch. 15 (1882) 83
-
ein fuder wins, das sint 22 amen1464 RappoltsteinUB. IV 333
-
von einer iglichen ame ein schilling pfenning, das ist von einem fuder ein pfunt heller, zu hußungelt geben1465 HeidelbStR. 485 Faksimile
-
eynes fuder weins Nüremberger eych15. Jh. NürnbPolO. 261 Faksimile
-
soll sich alle ... stett, und gericht ... des alten mosts und weinmaß, mit der üren, dem fuder, der paceyden, maß, trinckel, und fräckele ... gebrauchenTirolLO. 1532 VI Tit. 8 Volltext (und Faksimile)
-
12 tholast vnd 1 foder wyns, dat foder 5 m., de tholast 3 m.1556 RigaKämmereiReg.(II) 173 Faksimile
-
op een voeder wijns colscher visieringe sall man geuen vier aem kannen3. Viertel 16. Jh. KampenStROntw. 368 Faksimile
-
ein fuder weins thut 12 aimer, ein eimer 64 moß16. Jh. Boxberg 789 Faksimile
-
1 Fuder war = 12 weikersheimische Eimer, 1 Eimer = 60 (später 64 und 68) Maß16./17. Jh. ZWirtFrk. 8 (1868/70) 564 Faksimile
-
wein 1408 aimmer, 6 im 8 maß, thuet 234 fdr. 4 aimer 6 imj 8 maß1609 JournDeutschl. 3, 1 (1786) 329 Faksimile
-
den wein vur ein foder 6 ähmen und die ähm vur 30 weinsester ... gerechnet1632 PublLux. 49 (1899) 291
-
een voeder wyn overlandsch wordt genomen op 7, 8, 9, 10 ende meer amen17. Jh. CoutBruxelles 427 Faksimile
-
von ainem fueter 6 ₰ geben17. Jh. NÖsterr./ÖW. VIII 310 Faksimile
-
eyn halb fuder [Wein], continet 4 vrn. et 14 kan.oJ. Bech,Pegau. 6 Faksimile
-
sex amas vini, quod teutonice eyn vuder wines nuncupaturoJ. DortmStat. 28 Faksimile
-
ez ward ... verzert 86 fuder tischweinoJ. SächsWChr. 4.Bair.Fs. 382 Faksimile
-
622,48 l. = 8 Bozener Yhren = 1 FuderoJ. ZFerd.³ 44 (1900) 18
- MnlWB. IX 700
- SchwäbWB. II 1813 Faksimile
II 1 –
übertragen auf Abgaben
-
daz wir hern C. von L. hant fürluhen fünf fuder wingeltes1290 RappoltsteinUB. I 135 Faksimile (PDF)
-
geluhen ... zu einem rehten lehen ein fuder wisses wingeltz1342 RappoltsteinUB. I 399 Faksimile (PDF)
-
ain fuder weingelts Brixner mas geben1345 NeustiftUB. 257 Faksimile
II 1 –
auch Faß entsprechender Größe
-
was man nach dem nachstkünftigen lesen fuder oder dreiling machen, die die vorgenanten mass ... nicht habent, die wil man prennen an alle gnad1410 Tomaschek,Wien I nr. 113
II 2
Bier (seltener)
-
swelch unser burgere me bruwit zu eyme iare den zwenzik vudir birs, der gibt vier marke dem rate1300 Förstemann,Nordhausen I 1 S. 69 Faksimile
-
der eymer [win oder mete oder bir] sal haben virzendehalp stubechin und der sullen zwelue in ein vuder gen1308 DresdUB. 18 Faksimile
- 1340 LiegnitzUB. 85 Faksimile
-
wer da koufet byer bi den fassen uz der stat zcu fürn ... geben von dem fudir acht phenge1371 Michelsen,Rdm. 516 Faksimile
-
dat ... beir dat se kopet an voderen1386 BrschwUB. I 80 Faksimile
-
R.B. het geclaget tu L.S. ... vmme eyn half vuder hellisches biers1402 HalleSchB. II 12 Faksimile
-
sal en geben von dem halben fuder beirs ein stobichen beirs1467 Hessen/GrW. III 355 Faksimile
-
von 8 fudern minus 2 zcobern byers1468 KasselStRechn. 14
-
wer dem andern ... pir nach dem fuder ... verkauft15. Jh. LeutenbergStR. 429 Faksimile
-
van dem beer sal he [der Zisemeister] nemen van stifftluden vom halven foder 2 dt., van dryggelinck 1 dt.1555 Wigand,Denkw. 87 Faksimile
II 3
-
wer das erst fuder wassers zu dem fewer bringt, dem sol man ein pfunt haller geben1470 Tucher,NürnbBaumeisterb. 328 Faksimile
III
bei festen Stoffen
III 1
Holz, Kohle, Stein, Sand
-
[als Abgabe] viar vôther thiores holtes900? Essen/MSD. 232 Faksimile
-
fiftig foðra wudes962 Birch,CartSax. III 316 Faksimile
-
eyn vudir hultzis1320 EberbachUB. II 713
-
10 fuder witz1321 OÖUB. V 296 Faksimile
- 1322 FrankfUB.(Lau) II 153
-
[dem closter die gnad gethan] ... wochenlichen zway fueder brennholtz [aus unnserm holtz zu nehmen]1322 MBoica XVI 336 Faksimile
- 1348 Bergmann,München Urk. 91 Faksimile
- 1355 ArchUFrk. 26 (1882) 405
-
recht ... vte deme holte to T. to howende vnde to vorende dre vodere berneholtes alle wekelikes1355 MarienrodeUB. 339
-
von iedem fueder klains holz ain pfunt perner1371 Tirol/ÖW. V 24 Faksimile
-
mach eyn kelner woren ute der vurs. ... marke in seyn behouff 7 woder holtes14. Jh. WerdenUrb. II 322
-
umb eyn vuder colen up den sal 8 m 2 s14. Jh. Aachen/ZBergr. 13 (1872) 520
-
106 fudir [holcz]1401 MeißenUB. 283 Faksimile
-
drey fudir holtz1410 SchlesDorfU. 256 Faksimile
-
50 fuder borholcz vnd buweholczs1429 MittOsterland 2 (1845/48) 323 Faksimile
-
A.H. [liefert] 1 voder holtes1430 CTradWestf. VI 257
-
eyn voeder holtes van desen voedern vors. sal hebn 31 holter, iclik holt 6 1/2 voet lang und so breyt, dat men dat vor den herten, wan id op steit, myt twen handen omme grypen mach1445 WerdenUrb. II 863
-
foyder1448 DuderstadtUB. 233 Faksimile
- 15. Jh. Elsass/GrW. IV 104 Faksimile
-
sechs fueder pruggholz1505 Tirol/ÖW. V 6 Faksimile
-
1 foder delen1519 ZHarz 22 (1889) 270
-
das du 4 funder [so!] [Kohlen] lifferst, unnd 16 fuder ... verrechnest1563 Gladenbach/ZBergr. 22 (1881) 78
- 1568 JbOldenb. 15 (1906) 243 Faksimile
-
daß 12 fuder eine flotz machen und 1 1/2 karren ein fuder ... machen1594 TrierWQ. 193 Faksimile
-
fuhter1632 MHungJurHist. V 2 S. 178
- 1693 BremPolO. 163 Faksimile
-
[kein Holz holen] bei dreyen pfunden buss, von jedern fuder, so mit einem ross geführt werden kan1725 Niedersimmental 271 Faksimile
-
80 fuder steinkohlen, jedes fuder zu 30 centnern gerechnet1766 ZBergHüttenSal. 32 (1884) 442
-
teyn voder holtes ... laten vorenoJ. CTradWestf. I 134 Faksimile
-
zu einer hub gehört 4 füder holtzrechtsoJ. Zürich/GrW. I 107 Faksimile
-
"Hohlmaß der Holzkohlen im Bergbau in Tirol"oJ. Scheuchenstuel 71 Faksimile
III 1 –
Erz, Mineralien
III 1 –
-
1 fuder kleinwend1548 ZinnbgwO. Art. 13 Faksimile (Abschnittsbeginn)
III 1 –
-
geben dem pair, fewrhuter, 33 gr. von 100 fuder sants, auf den margkt zu schüten, zu graben [den guldein zu 29 gr.]1459 MittDBöhm. 42 (1904) 216
-
4 foder godelscheit1469 KölnStRechn. II 405
-
100 fueder stain ... brechen lassen1499 MBoica XV 224 Faksimile
-
[wer] ein zettergeschrei ane vrsache schreyett ... der busset dem rathe 5 fuder steine1543 ArnstadtStR. 44 Faksimile
III 1 –
-
der ist ainem gotzhus ... alle jahre schuldig ain fuder buw [Mist]1469 SGallenOffn. I 14 Faksimile
-
6 futter iärlichen mistzins1579 Rockinger
-
2 fueder grundtgilt tung1668 Indersdorf II 344 (nr. 2199) Faksimile
III 2
Salz; Salzstock in Kegelform, 54-116 ℔ schwer
-
von 60 fudern [Salz] ... igleichem fuͤr sein arbeit ... ain volfuder vnd 45 ₰1311 OÖUB. V 37 Faksimile
-
30 fueder durres saltzes1314 Herrgott,MAustr. I 224
-
dem kloster zu einem ewigen seelgerät ... alle jar ewiglichen 32 fueder nakhetes salzes1331 VerhNdBayern 29 (1893) 229
-
30 fuder hertz saltz1378 MBoica XII 462 Faksimile
-
ain fuder waichs salz1381 Lori,BairBergr. 16 Faksimile
-
halbe fueder saltz1404 Wartinger,Bruck 31
-
H.N. hat uffgeboten dry ding 2 fuder salczes1422 HalleSchB. II 203 Faksimile
-
von 1 fueder saltz 2 ₰, von 1 orth saltz 1₰1660 Radkersburg 45
- 1660 Radkersburg 47
-
schol dehain aufleger ... saltz ... chauffen noch verchauffen won nachatew fueder vnd chueffeloJ. BurghausenStR. 182 Faksimile
-
von einem beschlagenen grossen fuder saltzoJ. CAustr. III 10 Faksimile
-
"1 ℔ Fuder = 240 Stück oder Fuder Salz im Gewicht von je 100-115 ℔; aus 1 Fuder wurden 8-10 Küfel erzeugt"oJ. JbOÖMus. 83 (1930) 229
- Lori,BairBergr. 641 Faksimile
- MünchenStR.(Dirr) 233 Faksimile
- Scheuchenstuel 86 Faksimile
- Schmeller² I 695 Faksimile
- Unger,SteirWsch. 257 Faksimile
- VjschrSozWG. 14 (1918) 174
III 3
Getreide, Heu, Wagenladung
-
pro foidro feni1215 CWang. 301 Faksimile
-
sô tuot daz mütte ein vuoder, daz malter kûme ein halbez vüederlîn1250 Reinmar v. Zweter Nr. 97 V. 6
-
vier voder hews ze S., die si mir gebent alle iar1298 HeiligenkreuzUB. I 288
-
ein fueder haber strotz1325 MBoica XII 167 Faksimile
-
en voder wetes unde en voder rokken1335 HHildeshUB. IV 754
-
12 futer höw1350 Tschudi,ChrHelv. I 15 Faksimile
-
nichtt meherr heues denne ein futerr1. Hälfte 15. Jh. DanzigWillk.(Günther) 16 Faksimile
-
[Nutznießung einer Wiese] pei zweien füderlein heus und ein fuder grümat1461 Tucher,NürnbBaumeisterb. 123 Faksimile
-
eyn eicklich foyder stroyss sall innehaeven anderhalf sümbern korns Koelscher mayssen1496 SPantaleonUrb. 476 Faksimile
- 1525 ActaTir. III 169
- 1528 MittOsterland 5 (1862) 475 Faksimile
- 1576 WürzbZ. I 1 S. 380 Faksimile
-
[sich] unter den predigten ... aller handttierung mit korn einführen ... enthalten, bei straff für jedes fuder 3 fl.1597 PeineStat. 244 Faksimile
- 16. Jh. BremGQ.(L.) 174 Faksimile
- 1630 CTradWestf. V 129 Faksimile
-
2 fueter hey1669 BeitrSteirG. 26 (1894) 135
-
wäre ein mann ... also ... reich, daß er den gantzen bezirck mit einer hand sehen u. mit einer senßen mehen könte, so wäre er annoch m.gn.h. mehr nit als ein fuder haber schuldig1683 GrW. I 633 Faksimile
- 1749 KrummauClarissUB. 414 Faksimile
-
wyst man dreyßigh ruggen buischen vor ein foder vnnd vierzigh euen, weyßen, speltzenn und gersten buischen vur ein fuderoJ. Euskirchen/GrW. II 723 Faksimile
-
git man [dem vorstere] ein fuoder howesoJ. Hanauer,Constd'Alsace 39 Faksimile
-
"in Montafon wurde ein Fuder Heu = 12 der dortigen Schätzruthen gerechnet und war in 6 Burden untergetheilt"oJ. ZFerd.³ 36 (1892) 420
- JournDeutschl. 2, 2 (1785) 525 Faksimile
III 3 –
-
ethlicke foder heide1544 Dittmer,Sassenrecht 56 Faksimile
- MünchenStR.(Dirr) Register
- Mulsow,Maß u. Gew. 23
- Mulsow,Maß u. Gew. 40