Luß, m.
Luß, m.
vereinzelt f., im Ablaut mit ¹Los (dort zur Etym.); die außerhd. Formen werden unter ³Lot zusammengefaßt
I
(ursprünglich durch Losentscheid zugefallener) Anteil an einem (Nutzungs-)Recht, dann ein bestimmtes Teil, ein Stück oder eine Menge; ¹Los (III)
I 1
bestimmter Anteil an der Allmende (II), Anteil an der verteilten Feldmark, dann ein Gewann (II) oder ein Feldstück, wie ³Lot (III 1)
vgl.
1Laube (III 1),
3Lust
-
in A. agri qui dicuntur lussen [geben] ix. solidi1151 MBoica XIV 215 Faksimile
-
[Klage über zwei Dörfer] darvmb, daz si in ze schaden triben vnd hielten ir viech auf iren wisen, vnd auf iren lůzzen, vnd auch uf irr haid, die zu irm hof gehoͤrt1263 HeiligenkreuzUB. I 157
- 13. Jh. Schmidt,ElsWB. 230
- 1324 SPöltenUB. I 271 Faksimile
- 1366 ZSchwabNeuburg 5 (1878) 301
-
das niemant auß unsern güetern im P. etzen, lüss, wismad oder ander ding verkauf14. Jh. Tirol/ÖW. II 95 Faksimile
- 1414 NikolsbUrb. 245
- 1454 FRAustr. II 48 Faksimile
-
wenn die gemaind holtz vßgit so git man ainem der das lehen zu S. hat ainen halben luß1461 Schmid,SchwäbWB. 358 Faksimile
- 1464 BernStR. IV 1 S. 441 Faksimile
-
man ainem velthüeter schuldig ist von ietzlichen luß ain garb15. Jh. OÖsterr./ÖW. XII 521
- 1528 NÖsterr./ÖW. XI 238 Faksimile
-
die G. haben ain gemaine wißmadt bei H., gehört in iedes hauß ain lüßum 1580 NÖsterr./ÖW. VII 397 Faksimile
- 16. Jh. NÖsterr./ÖW. VIII 95 Faksimile
- 1603 MHungJurHist. V 2 S. 100
- 1668 MHungJurHist. V 2 S. 270
- 1672 Steiermark/ÖW. VI 75 Faksimile
- 1678 MHungJurHist. V 2 S. 295
-
alle lüß der gmain iederzeit in ain gleiche braiten getailet worden seind1730 OÖsterr./ÖW. XV 169
-
die ledigen kinder die schon von ihrem vater sind ..., die sollen ... nur eine halbe lus bannwaldholz ... zu beziehen haben1792 UnterwaldenRQ. 125 Faksimile
I 2
eine Bauernstelle
-
G. und sin erben den ... lûz von nu hin mit aller eheftigi ... sullent ... vúr ir recht vri manlen besitzen1340 FRBern. VI 546 Faksimile
-
[zu e. Jahrtag] geschaft ... den lus ze S. vnd die hofstat, die auf dem lus gelegen ist1344 OÖUB. VI 491 Faksimile
I 3
größerer Landanteil, Gebiet
- 1277 Ried,CDRatisb. I 543 Volltext (PDF)
-
waz ich in dem luzz han, der hintz R. gehört, dazselb gut daz het ich von demselben gotshause ze rehtem lehen1295 Ried,CDRatisb. I 691 Volltext (PDF)
-
der herzoge von Osterrich hat von dem bistum von Regenspurch dri luzzeEnde 13. Jh. EnikelLB. 714 Faksimile
II
Maßbezeichnung
II 1
eine Feldbreite, Längenmaß
-
es soll ain ieder sein vich zu gewönlichen valtarn [Gattern] austreiben, und es soll vor iedem valtar offen sein dreier luss prait, do das vich geruebleich ein und aus mug geen1541 NÖsterr./ÖW. VIII 218 Faksimile
-
so man sew ... für ain halter trib so es nicht bleibig ist; ist ime der halter schuldig, nachzulauffen bis auf den dritten lus1601 UnsereHeimat 25 (1954) 157
II 2
Flächenmaß, insb. für Wiesen
-
de traditione, quam fecit R. in loco qui dicitur C., hoc est territorium quod vulgo dicitur einan hluz814 FreisingTrad. I 279 Faksimile
-
ego L. trado ... in loco I. iugeres sex et de pratis unum quod dicimus hluz826 FreisingTrad. I 456 Faksimile
- 1271 AnnL'Est 9 (1895) 373
-
iuger dividitur in clymata, i.e. peunt [ursprünglich: luss] clyma ex omni parte habet 40 pedes. et hoc dividitur in actus maiores [luzz] habentes per quadrum 120 pedes et minores [akher] habentes per latum 4 pedes, per longum 1201299 OÖUrb. II 116
-
ein lüs ist ein mannesmatte1351 AnnL'Est 9 (1895) 373
- 14. Jh. AnnL'Est 9 (1895) 373