Mundburt, f.

ahd. muntburt stf., ae. mund-byrd f., lat. mundiburdis, -burdium, -burgis, -gium f. u. n.
vgl. 2Mund (I)
I Schutzgewalt sowie die daraus abgeleiteten Rechte und Pflichten eines Herrn, Sonderfriede, Vormundschaft, Pflegschaft; wie ²Mund (I), Momberei (I); in der latinisierten Form (vgl. Niermeyer 708) mundiburdium in Diplomata, insb. in Lehnsurkunden, sehr häufig
Sachhinweis: LexMA. VI 898 u. K. Weimann, Der Friede im Altenglischen (Diss. Bonn 1966) 208f. u. 248
  • ut sub nostra emunitate et mundiburdio nostrorumque successorum regum semper maneat
    479 MGDiplImp. I 113 Faksimile
  • quod si quis hominem regium (aut tabularium) tam baronem quam feminam de mundeburde regis abstulerit, lx solidos culpabilis iudicetur
    623/25 Beyerle,GesLang. 58
  • gir þæt flet geblodgad wyrþe, forgylde þem mæn his mundbyrd ⁊ cyninge l scill' [wenn das Haus blutbefleckt wird, entgelte er demselben Manne dessen Sonderschutzrecht und dem Könige 50 Schill.]
    685/86 (Hs. um 1120) Liebermann,AgsG. 11
  • et si autem vivi sunt [filii et filiae], non illi, qui eos genuerat, sed ad illum priorem maritum mundeburdum perteneant
    712/25 (Hs. 9. Jh.) LAlam.² 109
  • in nostro mundeburdo suscepimus vel retinemus
    752 MGDiplKarol. I 4 Faksimile
  • reliquos vero ex integro tradidi excepto quos liberos relaxavi ... eorum muntpurt ad ipsum pertineat titulum
    770 FreisingTrad. I 66 Faksimile
  • congregatio loci istius sub uestro dominio uestroque auxilio et defensione seu mundeburde omni tempore secura consistat
    800 CDFuld. 88 Faksimile
  • patrocinium mundbyrd
    um 800 CorpusGl. 129
  • he dede imu thene friðu selƀo, mundburd uuið theru menegi
    1. Hälfte 9. Jh. Heliand⁹ V. 2691
  • sô gangu ik is allas an thes alomahtîgon godas mundburd endi an sîna ginâtha
    1. Hälfte 9. Jh. MSD. 238 Faksimile
  • hominibus quoque famulatum eiusdem monasterii facientibus in Hursteromarku, qui saxonice malman dicuntur, praedictum mundeburdum et tuitionem nostram constituimus
    881 Richter,Paderb. I Anh. p. 5 Faksimile
  • ærcebiscepes borges bryce oððe his mundbyrd gebete mid ðrim pundum; oðres biscepes oððe ealdormonnes borges bryce oððe mundbyrd gebete mid twam pundum [die Verletzung einer vom Erzbischof (gewährten) Bürgschaft oder dessen Schutzgewalt büße man (diesem) mit 3 Pfund]
    892/93? Liebermann,AgsG. 50
  • ut homines eiusdem ecclesie sub mundeburdo et tuitione ipius ecclesie consisterent nec non in ripis, in Dorestato ... universisque aliis locis in ipso episcopatu consistentibus
    931? Utrecht (bestimmt für)/MGDipl. I 63 Faksimile
  • mundeburdum vero vel defensionem ex ipso monasterio detur
    938 CartSTrond I 8
  • ut sub mundiburdio deinceps maneat regum Francorum et ius proprietatis permaneat Romam beato Petro principi apostolorum
    959 MGDipl. I 279 Faksimile
  • monasterium puellarum ... constructum sub nostri mundiburdii suscepimus tuitionem, ita videlicet ut ... nullus successorum nostrorum aliquam ipsius sibi vindicet potestatem
    961 Gernrode (bestimmt für)/MGDipl. II 12 Faksimile
  • sed ei [Odelrico episcopo] ... pacifice sub nostre defensionis monburdo ac regalis auctoritatis precepto vivere liceat
    992 MGDipl. II 508 Faksimile
  • patrocinium muntpurt
    10. Jh. AhdGl. II 761, 9 Faksimile
  • si quis autem ... huius nostre confirmationis et corroborationis precepti seu defensionis mundiburgii violator extiterit
    1017 MGDipl. III 478 Faksimile
  • et legaliter pertinentibus sub nostre tutionis mandiburdio, quatenus secure vivere deoque servire
    1021 Arezzo (bestimmt für)/MGDipl. III 591 Faksimile
  • in nostrum mundiburdium tuitionem defensionemque susciperemus ... ecclesiam M.
    1045 MellingenStR. 267 Faksimile
  • nobilis ... R., consentiente contectali sua et filia que heres eius fuit et sub eius adhuc mundiburdio, tradidit ecclesie ... vi hobas cum totidem areis
    um 1104 Dobenecker,Reg. I 216
  • sub cuius mundiburdio erant constituti
    1129 HHalberstUB. I 134
  • et ipsi qui vendiderant in presentia fratrum ad altare sancti G. ipsum allodium concedentes presente et annuente mundiburdo allodii Gerhardo de M. cum coniugibus et liberis suis exfestucaverunt
    1136 SGereonUB. 13 Faksimile
  • confirmamus et eorum rogatu sub nostre tutionis muniburdio suscipimus
    1152 SteirUB. I 337
  • quod si aliquis liber se ad condicionem hanc contulerit, haben predia vel mancipia, possidebit ea et pro eis stabit loco liberi absque mundiburdo infra ipsum bannum
    1186 Soest/GrW. VI 725 Faksimile
  • die besitzungen vererben sich in der nächsten linie, den schutz der waisen (mundiburdium) hat der nächste männliche verwandte zu übernehmen
    1192 KölnReg. II 289
  • mondobordiam ipsam et bona eadem in nostris [Friderici II imperatoris] manibus resignavit
    1238 HohenloheUB. I 103
  • mundburde, mundiburdium bedeutet eine rechtmäßige gewalt die geschäfte anderer zu fuͤhren, ihre person zu regieren oder ihre guͤther zu verwalten und sie zu vertheidigen; es kan dahero von eltern und allen tutoren gebraucht werden
    1762 Wiesand 762 Faksimile
  • und alle, die nicht vermoͤg des privatrechts einer schuzgenossenschaft theilhaftig waren, empfiengen den reichsschuz des kaisers; sie kamen unter die mundbuͤrde des koͤnigs
    1785 Fischer,KamPolR. I 282 Faksimile
II ae.: Bußgeld für die Verletzung eines Sonderfriedens
  • cyninges mundbyrd: l scillinga [Königs Schutzgewalt gilt 50 Schillinge]
    601/04 (Hs. um 1120) Liebermann,AgsG. 3
  • ciricean mundbyrd sie l scll' swa cinges [der Kirche Sonderschutz sei, von ihrem Verletzer ihr zu büßen mit 50 Schillingen, wie der des Königs]
    695/96 (Hs. um 1120) Liebermann,AgsG. 12